بیماری خودایمنی
بیماری ها

بیماری خودایمنی و درمان انواع آن

بیماری خودایمنی، نشانه‌‌ها، تشخیص و درمان انواع آن

چرا سیستم ایمنی بدن به خودش حمله می‌کند؟

داشتن بدنی سالم و روحیه‌ای بانشاط، از جمله دغدغه‌های اصلی انسان‌ها از گذشته تا‌به‌حال بوده است. خوشبختانه با پیشرفت علم و دانش پزشکی، روش‌های درمانی زیادی برای انواع بیماری‌ها استفاده می‌شود. گاهی نیز می‌توان با آگاهی نسبت به یک بیماری، از پیشرفت آن جلوگیری کرد. همراه ما باشید، در این مقاله می‌خواهیم شما را با انواع بیماری های خودایمنی، علائم و برخی درمان‌های آنها آشنا کنیم.

بیماری خودایمنی چیست؟

بیماری خودایمنی

بیماری خودایمنی نوعی اختلال است که در آن سیستم دفاعی بدن به اشتباه به خود بدن حمله می‌کند. معمولا سیستم ایمنی وظیفه‌ی محافظت از بدن در برابر میکروب‌هایی مثل باکتری‌ها و ویروس‌ها را برعهده دارد. وقتی سیستم ایمنی متوجه حمله‌ی عوامل خارجی می‌شود، سلول‌های جنگجو را برای مقابله با آنها به سمت‌شان می‌فرستد.

در حالت عادی، سیستم ایمنی قادر است تفاوت سلول‌های خارجی از سلول‌های خودش را تشخیص دهد. در بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی قسمتی از بدن (مثل مفصل‌ها یا پوست) را به‌عنوان عنصر خارجی اشتباه می‌گیرد. در این شرایط، پروتئینی به نام اتوآنتی‌بادی را برای حمله به سلول‌های سالم پخش می‌کند.

برخی از بیماری‌های خودایمنی تنها یک عضو از بدن را مورد حمله قرار می‌دهند. برای مثال دیابت نوع ۱ به پانکراس آسیب می‌رساند. بیماری‌های دیگر، مثل بیماری لوپوس، تمام بدن را درگیر می‌کند.

چرا سیستم ایمنی بدن به خودش حمله می‌کند؟

پزشکان هنوز علت این اختلال در سیستم ایمنی را نمی‌دانند. هرچند برخی از مردم بیش از سایرین مستعد ابتلا به بیماری‌های خودایمنی هستند. این بیماری، زنان را بیشتر از مردان گرفتار می‌کند. زنان در سال‌های باروری (بین ۱۴ تا ۴۴ سال) بیشتر مستعد ابتلا به بیماری خودایمنی هستند.

بعضی از بیماری های خودایمنی در برخی گروه‌ها شایع‌تر هستند. برای مثال، آفریقایی-آمریکایی‌ها و مردم اهل آمریکای لاتین نسبت به سفیدپوست‌ها بیشتر درگیر لوپوس می‌شوند.

برخی از بیماری‌های خودایمن، مثل بیماری ام اس یا لوپوس، زمینه‌ی ارثی دارند. البته تمام اعضای خانواده مستعد ابتلا به همان بیماری نیستند، اما زمینه‌ی به‌ارث‌بردن آنها را دارند.

به‌دلیل شیوع بیماری‌های خودایمن، محققان به فاکتورهای محیطی مانند تأثیر عفونت‌ها و قرارگرفتن در معرض مواد شیمیایی یا حلال‌ها مشکوک شده‌اند. «رژیم غربی» گزینه‌ی مشکوک دیگر روی میز است. اگرچه این مورد هنوز تأیید نشده، اما خوردن غذاهایی با چربی و قند بالا و استفاده از مواد فراوری‌شده با ایجاد التهاب در بدن مرتبط است. این مسئله می‌تواند موجب از کارافتادن واکنش دفاعی در بدن شود.

تئوری دیگری که در این زمینه وجود دارد، «فرضیه‌ی بهداشتی» نامیده می‌شود. به‌دلیل استفاده از واکسن‌ها و مواد ضدعفونی، کودکان امروز به‌اندازه‌ی کودکان گذشته، زیاد در معرض جرم‌ها و میکروب‌ها قرار نمی‌گیرند. این فقدان می‌تواند منجر به واکنش بیش‌‌ازحد سیستم دفاعی در برابر مواد بی‌ضرر شود.

۱۴ بیماری خودایمنی رایج

تاکنون بیش از ۸۰ گونه‌ی مختلف از بیماری‌های خودایمنی شناخته شده‌اند. در اینجا ۱۴ مورد از رایج‌ترین آنها را بررسی می‌کنیم.

۱. دیابت نوع ۱

هورمون انسولین در لوزالمعده ساخته می‌شود و به تنظیم سطح قند خون کمک می‌کند. در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی به سلول‌های سازنده‌ی انسولین در لوزالمعده حمله و آنها را نابود می‌کند. بالابودن قند خون موجب آسیب به رگ‌های خونی و همچنین اندام‌هایی مثل قلب، کلیه‌ها، چشم و اعصاب می‌شود.

۲. روماتیسم مفصلی

در این بیماری مفصل‌های بدن مورد حمله‌ی سیستم ایمنی قرار می‌گیرند. این حمله باعث بروز قرمزی، گرما، درد و سفتی در مفصل‌ها می‌شود. برخلاف ورم مفاصل که با بالارفتن سن پدیدار می‌شود، احتمال ابتلا به روماتیسم مفصلی از سی سالگی به بعد وجود دارد.

۳. پسوریازیس و آرتریت پسوریاتیک

معمولا سلول‌های پوستی رشد عادی دارند و هنگامی‌که سلول جدیدی تولید می‌شود، سلول‌های قبلی به سطح پوست آمده و از بدن دفع می‌شوند. پسوریازیس موجب تسریع رشد سلول‌های پوست می‌شود. در این حالت، سلول‌های اضافی روی هم انباشته شده و باعث قرمزی و زبرشدن پوست می‌شوند که به شکل پوسته‌پوسته یا پلاک پوستی دیده می‌شوند.

حدود ۳۰ درصد از افرادی که پسوریازیس دارند، به آرتریت پسوریاتیک نیز مبتلا می‌شوند. از علائم آرتریت پسوریاتیک می‌توان به التهاب، سفتی و درد در مفاصل اشاره کرد.

۴. ام‌اس

ام‌اس یا تصلب بافت چندگانه، نوعی بیماری است که به غلاف‌های میلین که سلول‌های عصبی را پوشش می‌دهند و وظیفه‌ی محافظت از آنها را دارند، آسیب می‌رساند. معیوب‌بودن غلاف‌های میلین باعث اختلال در ارسال پیام میان مغز و بدن می‌شود. این آسیب‌دیدگی می‌تواند باعث بروز نشانه‌هایی مثل بی‌حسی، ضعف، مشکل در تعادل و سختی در راه‌رفتن شود. این بیماری در شکل‌های مختلفی ظاهر می‌شود که در سطوح مختلفی پیشرفت می‌کند. حدود ۵۰ درصد از مبتلایان به ام‌اس پس از گذشت ۱۶ سال از مبتلا شدن به این بیماری، برای راه‌رفتن به کمک احتیاج خواهند داشت.

۵. لوپوس منتشر

اگرچه پزشکان قرن ۱۹ لوپوس را به‌خاطر دانه‌هایی که روی پوست ایجاد می‌کند، به‌عنوان یک بیماری پوستی توصیف کردند، اما در حقیقت اندام‌های دیگری از جمله مفاصل، کلیه‌ها، مغز و قلب نیز تحت‌ تأثیر لوپوس قرار می‌گیرند. درد مفصل، خستگی و ضایعه‌های پوستی از شایع‌ترین نشانه‌های این بیماری هستند.

۶. بیماری التهابی روده

بیماری التهابی روده اصطلاحی است که برای توصیف شرایطی که باعث ایجاد التهاب در جدار روده می‌شود، به‌کار گرفته شده است. هرگونه از بیماری‌های التهابی روده به بخش متفاوتی از دستگاه گوارش آسیب می‌رسانند.

«بیماری کرون» می‌تواند باعث سوزش در هر بخشی از دستگاه گوارش (از دهان گرفته تا مقعد) شود.
«کولیت زخمی» تنها جداره‌ی روده بزرگ شامل پس‌روده (کولون) و راست‌روده (رکتوم) را درگیر می‌کند.

۷. بیماری آدیسون

این بیماری روی غدد فوق کلیوی (آدرنال) که وظیفه‌ی تولید هورمون‌های کورتیزول و آلدوسترون را برعهده دارد، تأثیر می‌گذارد. پایین‌بودن سطح این هورمون‌ها می‌تواند به روش ذخیره و استفاده بدن از کربوهیدرات ها و شکر اثر بگذارد. داشتن ضعف، خستگی، کاهش وزن و پایین‌بودن قند خون از جمله نشانه‌های این بیماری است.

۸. بیماری گِرِیوْز

این بیماری غده‌ی تیروئید در گردن را مورد حمله قرار می‌دهد و باعث تولید بیش‌ازحد هورمون‌ها می‌شود. هورمون‌های تیروئید مسئول کنترل انرژی و متابولیسم بدن هستند.

داشتن مقدار بیش‌ازحد این هورمون‌ها فعالیت‌های بدن را تشدید می‌کند و باعث ایجاد نشانه‌هایی مثل برافروختگی، افزایش ضربان قلب، عدم تحمل گرما و کاهش وزن می‌شود.

یکی از نشانه‌های رایج بیماری گریوز بیرون‌‌زدگی چشم‌هاست که با نام «اگزوفتالمی» شناخته می‌شود. در حدود ۵۰ درصد از مبتلایان به گریوز، بیرون‌زدگی چشم‌ها نیز مشاهده می‌شود.

۹. سندروم شوگِرن

این بیماری به مفاصل و همچنین غده‌هایی که مسئول مرطوب و روان نگه‌داشتن چشم‌ها و دهان هستند، آسیب می‌رساند. از علائم مشخص سندروم شوگرن می‌توان به درد مفصل، خشکی چشم و خشکی دهان اشاره کرد.

۱۰. تیروئیدیت هاشیموتو

در این بیماری، تولید هورمون تیروئید آهسته می‌شود و به اصطلاح «کم کاری تیروئید» به‌وجود می‌آید. بالارفتن وزن، حساسیت نسبت به سرما، خستگی، ریزش مو و ملتهب‌شدن غده‌ی تیروئید (گواتر) از نشانه‌های بالینی تیروئیدیت هاشیموتو است.

۱۱. میاستنی گراویس

میاستنی گراویس یا ضعف وخیم عضلانی نوعی فلج ماهیچه‌ای است که مغز دیگر نمی‌تواند کنترل ماهیچه‌ها را به‌درستی انجام بدهد. زمانی‌که این عصب‌ها دچار اختلال شوند، سیگنال‌هایی که از مغز برای هدایت عضلات فرستاده می‌شوند، کارکرد لازم را نخواهند داشت.

یکی از شایع‌ترین علائم آن ضعف عضلات است که با انجام فعالیت‌های بدنی بدتر و با استراحت‌کردن کمی بهتر می‌شود. در این بیماری اغلب عضله‌هایی که کنترل بلع و حرکات صورت را برعهده دارند، درگیر می‌شوند.

۱۲. التهاب رگ

التهاب رگ زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به عروق خونی حمله می‌کند. التهابی که در اثر این حمله بوجود می‌آید، باعث انسداد رگ‌ها و کم‌شدن جریان فشار خون می‌شود.

۱۳. کم‌خونی پرنیشیوز

این بیماری بر روی پروتئینی به‌نام «فاکتور داخلی» اثر می‌گذارد که به روده‌ها برای جذب ویتامین ب۱۲ از غذا کمک می‌کند. بدون وجود این ویتامین، بدن قادر به ساختن گلبول قرمز به‌اندازه کافی نخواهد بود.

کم خونی پرنیشیوز بیشتر در بزرگسالان سن بالا شایع است. به‌طور عمومی این بیماری بر ۰٫۱ درصد از مردم اثر دارد، اما حدود ۲ درصد از افراد بالای ۶۰ سال در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

۱۴. بیماری سلیاک

کسانی که مبتلا به بیماری سلیاک هستند، نمی‌توانند از غذاهای حاوی گلوتن استفاده کنند. گلوتن نوعی پروتئین است که در گندم، جو، چاودار و دیگر غلات یافت می‌شود. وقتی گلوتن وارد روده شود، سیستم ایمنی به آن حمله می‌کند و باعث سوزش و التهاب می‌شود. عده‌ی زیادی از مردم نسبت به گلوتن حساسیت دارند که جزء بیماری‌های خودایمنی به حساب نمی‌آید. اما نشانه‌هایی مثل اسهال و درد شکم در هر دو مورد مشابه است.

نشانه‌های بیماری های خودایمنی

بیماری خودایمنی

بسیاری از نشانه‌های اولیه در بیماری‌های خودایمن بسیار شبیه به هم هستند، از جمله:

خستگی؛
عضله‌های دردناک؛
التهاب و قرمزی؛
تب پایین؛
مشکل تمرکز؛
بی‌حسی و گزگز شدن دست‌ها و پاها؛
ریزش مو؛
ضایعه‌ی پوستی.

هرکدام از بیماری‌ها می‌توانند علائم خاص خودشان را نیز داشته باشند. برای مثال، دیابت نوع ۱ باعث بروز تشنگی زیاد، کاهش وزن و خستگی می‌شود. در بیماری التهابی روده درد و نفخ شکم و اسهال بروز می‌کند.

در برخی بیماری‌های خودایمنی مثل پسوریازیس یا روماتیسم مفصلی نشانه‌ها پایدار نیستند و پس از مدتی از بین می‌روند. دوره میان بروز علائم «اشتعال ناگهانی» flare-ups نامیده می‌شود. دوره‌ای که نشانه‌های بیماری از بین می‌روند نیز «بهبود بیماری» remissions نام دارد.

در ادامه ۱۰ نشانه بیماری خود ایمنی را توضیح داده ایم

۱. کاهش وزن ناگهانی:

این نشانه یکی از رایج‌ترین علائم اولیه در اکثر بیماری های خود ایمنی به‌شمار می‌رود. کاهش وزن بدون هرگونه تغییری در فعالیت‌های فیزیکی و یا رژیم غذایی- صرف نظر از علت آن- امری طبیعی به شمار نمی‌رود. این نشانه غالبا با بیماری‌هایی همچون سلیاک، بیماری‌های التهابی روده و بیماری گریوز در ارتباط هستند

۲. درد مفاصل یا ماهیچه‌ها:

شاید متوجه شده باشید که ماهیچه‌های بدون آن‌که کار خاصی انجام داده‌باشید دردناک است، یا به هنگام خم کردن برخی از مفاصلتان احساس ناخوشایندی داشته باشید. این علامت همچنین می‌تواند دردی موقتی و آشکارتر ولی تکرار شونده به همراه داشته باشد.

۳. عملکرد ذهنی ضعیف:

شاید به‌یکباره متمرکز و علاقه‌مند باقی‌ماندن به چیزی برای فرد دشوار شود. احساس مه آلودگی ذهنی با شرایط بسیار مختلفی ارتباط داده شده‌است، در این میان با برخی بیماری‌های خودایمنی از جمله ام اس و میاستنی گراویس نیز ارتباط دارد.

۴. جوش‌ها و بیرون زدگیهای پوستی تکرار شونده:

این نشانه می‌تواند با بیماری خود ایمنی مرتبط باشد که از حساسیت به نور خورشید نشأت می‌گیرد و به لک‌های پوستی خارش‌دار منجر شود. بسیاری از انواع کهیرها یا بثوراتی را که به‌طور ناگهانی بروز می‌کنند، و برخی اوقات با عواملی مانند خشکی هوا و مواد غذایی مشخصی قابل شناسایی هستند، می‌توان با بیماری‌های خودایمنی در ارتباط دانست.

۵. خستگی یا افزایش وزن:

خستگی و افزایش وزن ناگهانی نیز با چندین اختلال خود ایمنی مانند بیماری سلیاک و هپاتیت خودایمنی در ارتباط هستند. خستگی‌های گاه‌و‌بی‌گاه یا نوسانات وزن، طبیعی به نظر می‌رسد، ولی اگر غالبا و یا به شکلی ناگهانی اتفاق می‌افتد زمان آن رسیده‌است علت اصلی آن را پیدا کنید.

۶. خشکی:

خشکی یک مورد مشترک در میان بیماری های خود ایمنی است و ممکن است در چندین ناحیه ظاهر شود. پوست، دهان و چشم‌ها مهمترین نواحی هستند که باعث ناراحتی بیماران مبتلا به اختلالات خودایمنی می‌شوند.
۷. بی حسی:

بی‌حسی یکی از مشخص‌ترین علائمی است که به سادگی قابل تشخیص است. اگر یک بیمار حس خود را از دست بدهد یا گاها در دست‌ها یا پاهایش، یا هر قسمتی از بدن، احساس گز گز کند، می‌توان آن را با واکنش بیش فعالانه‌ی پادتن‌ها در ارتباط دانست.

۸. لخته شدن خون و سقط جنین:

متأسفانه برخی از نشانه‌های بیماری های خود ایمنی ناخوشایندتر هستند و نسبت به دیگر علائم، تأثیر بیشتری بر روند زندگی افراد دارند. لخته شدن خون در سرخرگ می‌تواند به مخاطرات سلامتی جدی منجر شود. سقط جنین نیز بعضی اوقات با سندرم پادتن آنتی فسفولیپید و بیماری سلیاک مرتبط دانسته شده‌است. برخی بیماری های خود ایمنی همچنین می‌توانند کبودی‌های بی‌دلیلی را بر بدن‌تان ایجاد کنند.

۹. ریزش مو یا لکه‌های پوستی:

بیماری های خود ایمنی خاصی، مانند طاسی سکه‌ای (منطقه‌ای)، مستقیما بر فولیکول‌های مو اثرمی‌گذارند و باعث لکه‌های طاسی می‌شوند. در برخی موارد لکه‌های تغییررنگ‌داده‌ای روی بافت بدن ایجاد می‌شوند و معمولا سفیدرنگ و با پوسته پوسته شدن همراه هستند. دلایل دیگری برای ریزش مو وجود دارد که به بیماری‌های خودایمنی مرتبط نیست.

۱۰. مشکل گوارشی یا دردهای شکمی:

درد شکمی ممکن است به صورت حملات کوتاه یا با دردهای خفیف طولانی مدت همراه باشد. دفعات نامنظم هضم، بیرنگ شدن ادرار یا مدفوع یا وجود خون در آن‌ها نیز می‌تواند نشان دهنده‌ی واکنش های خود ایمنی ناخواسته باشد.

بیماری خود ایمنی را از بین ببریم

بیش از ۸۰ نوع بیماری خودایمنی مختلف وجود دارد که بعضی اوقات شناسایی آنها کار چندان دشواری است، ولی این مسئله به‌این معنی نیست که افراد مجبورند تمام مدت عمرشان را با بیماری خودایمنی بجنگند. معمولا پزشکان هم کار زیادی از دست‌شان برنمی‌آید، از این‌رو قدرت پیشگیری در دستان بیمار است. در این‌جا، شناسایی کامل بیماری نخستین گام است. اگر علائم نگران کننده‌ی شدیدی در فرد مشاهده می‌شود، بهترین کار این است که یک پزشک متخصص مشورت کنید. یک پزشک غالبا می‌تواند تعریف دقیقی از بیماری ارائه دهد و از این‌رو می‌توانید محرک‌ها یا گزینه‌های موجود برای درمان آن را شناسایی کنید.
موثرترین راه مبارزه با یک بیماری خود ایمنی ، شناسایی محرکی است که پادتن‌های پرکار را در بدن پراکنده می‌کند یا پادتن‌های کم کار تولید می‌کند. چند محرک اصلی وجود دارند که افراد عموما در پی آنها هستند:

  • محرک‌های خوراکی مانند غلات، رژیم غذایی نامتعادل و پرسدیم
  • ذرات موجود در هوا مانند گرده‌ها و گردوغبار
  • عوامل زیست محیطی مانند آلاینده‌ها و مواد شیمیایی موجود در هوا
  • کمبود ویتامین
  • داروهای خاص

شناسایی این محرک‌ها و به‌یاد داشتن آن‌ها، به شما و پزشک‌تان در شناسایی نوع اختلال خودایمنی‌تان کمک بسازایی خواهد کرد. خودتان را از این عوامل دورنگه‌دارید و ببینید شرایط بهتر می‌شود یا تغییری نمی‌کند. بسیاری از پزشکان به بیماران توصیه می‌کنند که رژیم غذایی خود را تغییر دهند و مصرف مواد غذایی التهاب آور را قطع کنند.
اگر بسیاری از اختلالات پوستی از جمله پسوریازیس خشک یا پراکنده شوند، وخیم‌تر خواهند شد. استفاده‌ی روزانه از لوسیون، – به‌ویژه پس از استحمام- پوست شما را مرطوب نگه می‌دارد و از انتشار این بیماری خودایمنی بهتر محافظت می‌کند.
به‌خاطر داشته باشید که بیشتر این علائم و نشانه‌ها به‌خودی‌خود هرگز دلیل قطعی بر وجود یک بیماری نیستند. نشانه‌های ذکر شده در بالا عمومی هستند، چرا که بسیاری از آنها نشانه‌های عمومی طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها یا شرایط خاص هستند. احتمالا یک یا دو نشانه از آنچه در بالا گفته شد در شما وجود داشته‌باشد که به بیماری غیر از بیماری خودایمنی مرتبط است، ولی هیچ یک از این موارد را نباید نادیده بگیرید. ممکن است پزشک ترجیح بدهد یک نشانه‌ی جزئی را بدون ریشه‌یابی آن درمان کند، ولی بدون یافتن علت اصلی آن ممکن است آینده‌ی بدتری را برای بیمار رقم بزند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نشانه‌های بیماری‌های خودایمن را دارید بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید. بسته به نوع بیماری، احتمالا لازم است تا با یک متخصص مشورت کنید.

متخصص روماتولوژی برای بیماری‌های مفصل مثل روماتیسم مفصلی و سندروم شوگرن؛
متخصص گوارش‌شناسی برای بیماری‌های دستگاه گوارش مثل سلیاک و بیماری کرون؛
متخصص غدد و متابولیسم به درمان بیماری‌های غدد مثل بیماری گریوز و آدیسون کمک می‌کند؛
درماتولوژیست یا متخصص پوست برای درمان بیماری‌های پوستی مثل پسوریازیس.

آزمایش‌هایی که بیماری‌های خودایمن را تشخیص می‌دهند

بیماری خودایمنی

تشخیص اکثر بیماری‌های خودایمن به بیش از یک آزمایش نیاز دارد. پزشک شما با استفاده از گروهی از آزمایش‌ها و ارزیابی علائم، بیماری را تشخیص می‌دهد.

معمولا زمانی که نشانه‌ها مبنی بر مبتلابودن به بیماری‌های خودایمن باشند، آزمایش‌های «آنتی بادی‌های ضد هسته‌ای» (ANA) از اولین آزمایش‌هایی هستند که پزشکان برای بیمار درخواست می‌دهند. نتیجه‌ی مثبت آزمایش به این معنی است که فرد به یکی از بیماری‌ها مبتلا است، اما تشخیص نوع دقیق بیماری به آزمایش‌های بیشتری احتیاج خواهد داشت.

درمان بیماری‌های خودایمنی چگونه است؟

روش‌های درمانی حال حاضر قادر به معالجه‌ی کامل بیماری نیستند، اما می‌توانند واکنش بیش‌فعال سیستم ایمنی را کنترل کنند و التهاب‌ها را کاهش بدهند.

داروهایی نیز وجود دارند که برای آرام‌کردن علائمی مثل درد، التهاب، خستگی و ضایعات پوستی مورد استفاده قرار می‌گیرند. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم نیز می‌تواند به ایجاد حس بهتر در بیمار کمک کند.
بیش از ۸۰ نوع بیماری‌های خودایمنی مختلف وجود دارد. گاهی نشانه‌های آنها مشترک است و تشخیص دقیق بیماری را سخت می‌کند.

بیماری‌های خودایمن بیشتر در میان زنان شایع است و گاهی‌اوقات به‌صورت ارثی در خانواده دیده می‌شود.

آزمایش‌هایی وجود دارد که به پزشکان در تشخیص این بیماری کمک می‌کند. راه‌های درمان شامل داروهایی برای آرام‌سازی واکنش ایمنی بیش‌فعال و کاهش التهاب در بدن می‌شود.

در صورت داشتن هرکدام از نشانه‌های بالا هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.

3 thoughts on “بیماری خودایمنی و درمان انواع آن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *